Na toponimia galega, os nomes son fósiles que falan de quen fomos. Son pegadas dunha memoria que resiste ao paso dos séculos, gardando significados que a miúdo esquecemos. Porén, algúns destes nomes sofren deturpacións que, lonxe de ser simples erros, borran a súa verdadeira esencia. O caso do Sisto, en Dozón, é paradigmático: unha "X" intrusa (Sixto) teimou en converter un asentamento milenario nunha referencia eclesiástica inexistente.
O nome da terra, non do santo
A ciencia onomástica desmonta o mito con rotundidade: o nome non procede do papa Sixto II nin do mineral xisto. A proba definitiva reside na propia historia da parroquia. Antes de ser San Xoán do Sisto, o templo estivo consagrado a San Vicenzo.
Dato clave: Que o topónimo permanecese inmóbil mentres os patróns mudaban demostra que "O Sisto" xa estaba alí moito antes que a organización parroquial. É a voz da terra falando antes que o altar.
A raíz do asentamento: Sistere
A súa raíz real fúndese co latín sistere (deterse, asentarse, facerse firme). O Sisto fálanos, xa que logo, dun lugar de parada, un punto no camiño onde os viaxeiros decidiron botar raíces e construír un fogar. É a etimoloxía do acougo e da firmeza, unha palabra que describe a xeografía física e humana de Dozón.
Malia que o Nomenclátor Oficial recoñece a forma con "S", a Diocese e certas administracións persisten no erro do "X". Esta castelanización ignora non só a etimoloxía e o rigor histórico, senón tamén a loita veciñal que reclama dignidade para o seu nome.
Onde o sistere se fai dignidade
Exiximos á Igrexa que unifique criterios coa legalidade. Manter "Sixto" é rezarlle a un erro ortográfico e dar as costas á memoria dun pobo que, moito antes de ter patrón, xa tiña nome.
Defender a grafía do Sisto non é unha teima filolóxica; é un exercicio de xustiza histórica. Xa é hora de que o altar respecte o chan que o sostén. Porque antes que o rito e antes que o erro, xa estaba a palabra: a palabra da terra. Respectar a grafía do Sisto é, en definitiva, respectar a propia historia de Dozón.
