Durante máis de dúas décadas, a Revolución Bolivariana transformou profundamente a estrutura social de Venezuela, priorizando a redistribución da riqueza petroleira cara á poboación máis vulnerable e desmantelando os privilexios históricos dos vellos sectores coloniais e oligárquicos. Esas políticas sociais e a reivindicación da soberanía nacional marcaron un fito innegable na loita pola xustiza social na rexión. Con todo, os acordos recentes e o escenario político actual abren un debate inevitable sobre se este novo rumbo pragmático mantén vivos os principios orixinais dese proceso ou se supón un cambio de paradigma no modelo de país.
O recente pacto petroleiro alcanzado coa administración estadounidense, sumado á consolidación definitiva dun goberno de facto que operará sen pasar polas urnas nin respetar os prazos constitucionais, consuma a maior contradición política da historia recente da rexión: a entrega dos recursos estratéxicos a cambio da supervivencia dunha autocracia.
Onde queda hoxe o pensamento de Simón Bolívar? Que foi da tan cacareada soberanía?
A traizón ao ideario bolivariano: Da independencia á capitulación
Simón Bolívar concibiu a causa republicana baixo a premisa de que a soberanía residía de xeito inalienable no pobo e que ningunha potencia estranxeira —nin ningún goberno sen lexitimidade— podíase atribuír a propiedade do destino da nación. Para o Libertador, a independencia non era só unha fazaña militar, senón un principio ético de autodeterminación.
O paradoxo histórico: Pretender xustificar a cesión do control operativo de máis de 65.000 millóns de barriles de crudo a corporaciones estranxeiras baixo a bandeira do "bolivarianismo" é un exercicio de cinismo sen precedentes. O ideario do Libertador foi reducido a un slogan baleiro para encubrir unha pura capitulación mercante.
Non hai soberanía posible cando os recursos do subsolo se hipotecan sen a aprobación duns lexisladores lexitimamente electos e sen o aval da cidadanía. Ao baleirar de contido o concepto de patria, o poder executivo converteu o mito bolivariano nun simple instrumento de propaganda para ocultar a súa propia vulnerabilidade.
A morte da vía democrática: Elites, petróleo e estabilidade de facto
Mentres as corporacións estranxeiras e a cúpula de Caracas brindan pola firma de acordos multimillonarios, a vía democrática foi sepultada en segundo plano. O voto popular deixou de ser o mecanismo para arbitrar a vida política do país; agora, o poder lexitímase mediante dous únicos factores: o control das armas e a firma de licenzas enerxéticas.
Este novo orde de cousas consolida un modelo nefasto:
- A autocracia financiada: A inxección de capital internacional garante o osíxeno económico necesario para que un réxime non electo sosteña a súa estrutura de control sen necesidade de medirse nas urnas.
- O cidadán reducido a espectador: Ao eliminarse a necesidade de lexitimidade electoral, a poboación perde calquera capacidade de esixir rendición de contas ou de decidir o rumbo económico e social do seu país.
- A complicidade do pragmatismo internacional: As potencias que antes esixían democracia e dereitos humanos hoxe aceptan compracentes o status quo autoritario a cambio de petróleo barato e estabilidade rexional.
A soberanía baleirada de contido
A verdadeira soberanía non consiste en ter un exército desfilando nos días patrios nin en pronunciar acendidos discursos antiamericanistas na televisión estatal. A soberanía de verdade exércese cando un pobo libre decide o seu propio destino a través de institucións transparentes e cando a riqueza nacional adminístrase con luz e taquígrafos para o benestar colectivo.
Hoxe, Venezuela enfróntase ao peor dos escenarios: un goberno que perdeu a súa lexitimidade de orixe, que renunciou ao control soberano dos seus recursos máis valiosos e que mantén o poder unicamente mediante a forza e a concesión de privilexios ao capital estranxeiro.
O amargo triunfo do pragmatismo
O que hoxe se vende como un "éxito de estabilización" ou unha "vitoria da paz" non é máis que a institucionalización dunha autocracia de facto. A historia xuzgará este momento non como o triunfo da soberanía nacional, senón como o punto no que o pragmatismo máis cru desmantelou os fundamentos da República.
Venezuela quedou atrapada nunha dolorosa evidencia: cando a supervivencia no poder é o único obxectivo, a soberanía vendedese ao mellor poxador e a democracia convértese nun luxo prescindible.
