O escenario político e xudicial no Reino de España volve saudarnos cun movemento de placas tectónicas que sacode os alicerces do Estado de dereito. A imputación do expresidente do Goberno, José Luis Rodríguez Zapatero, por parte do xuíz da Audiencia Nacional José Luis Calama na peza separada do "caso Plus Ultra", abriu un debate que vai moito máis alá do puramente penal. Estamos ante a persecución real dunha trama de corrupción transnacional ou ante unha calculada estratexia de comunicación baseada en suposicións para minar electoralmente ao Executivo?
Para entender o alcance desta causa —cualificada por sectores xurídicos e polo propio contorno do expresidente como un caso paradigmático de "lawfare" ou guerra xurídica—, compre debullar os elementos dun sumario que se sostén sobre fíos tan complexos como sumamente polémicos.
O orixe de todo: A "caixa de Pandora" de Miguel Palomero
O fío condutor que permitiu á Unidade de Delincuencia Económica e Fiscal (UDEF) construír este caso non naceu de documentos asinados por Zapatero, senón do teléfono móbil de **Miguel Palomero**, un avogado en exercicio situado polos investigadores como un presunto intermediario financeiro da rede.
Tras o rexistro do seu despacho, a policía envorcou as conversas do chat privado "Danilo-España", que Palomero mantiña co bróker venezolano Danilo Diazgranados. É nese espazo privado onde aparecen mencións a terceiros baixo supostos alcumes como "Zorro", "Z" ou "ZZZ" para referirse a Zapatero.
Aquí reside o primeiro gran choque de interpretacións:
* Para a acusación: Estas conversas son o reflexo dunha rede que utilizaba as altas influencias políticas do expresidente para mediar a favor do polémico rescate público de 53 millóns de euros á aeroliña Plus Ultra en 2021.
* Para a defensa: Trátase dun clásico caso de "actos de terceiros". Dous investigados falando nun chat privado e utilizando o nome dun expresidente para darse importancia ou xustificar minutas e comisións ante os seus clientes, sen que o propio Zapatero tivese a máis mínima participación nin coñecemento.
O "mosaico" de indicios: Probas ou conxecturas mercantís?
O auto do xuíz Calama detalla un entramado de preto de 40 sociedades e máis de un centenar de transacciones financeiras onde se investigan presuntos delitos de tráfico de influencias, blanqueo de capitales, organización criminal e falsidade documental.
Entre as medidas máis agresivas ordenadas polo xulgado atópase o bloqueo preventivo de contas a Zapatero por valor de case 500.000 euros, cantidade que a UDEF vincula a unha das firmas analizadas (Análisis Relevante). O xuíz apoia a necesidade de investigar sinalando a existencia de "facturas duplicadas" ou contratos con cláusulas idénticas que duplicaban o prezo de mercado.
Porén, dende a óptica contable e da defensa, este "mosaico" non se sostén:
*Os escritos presentados polas empresas salpicadas denuncian erros manifestos por parte dos axentes da UDEF.
*O que a policía cualifica de "artificiosidade criminal", os avogados deféndeno como correccións contables ordinarias, erros administrativos habituais ou facturas rectificativas propias do tráfico mercantil internacional.
*Insístese en que todos os ingresos de Zapatero ou o seu contorno responden a actividades de consultoría e conferencias internacionais privadas, transparentes e plenamente legais.
A "Pena de Telexornal" e a axenda de minado electoral
O aspecto máis preocupante dende unha perspectiva de calidade democrática é o uso dos tempos e a proxección pública do caso. Como denunciaba recentemente un maxistrado xubilado ao afiliarse ao PSOE en sinal de protesta, o proceso xera unha alarmante sospeita de instrumentalización.
Nun Estado de dereito, a condición de investigado (imputado) é unha garantía xurídica para poder defenderse. Porén, no taboleiro político transfórmase de inmediato nunha condena pública. A estratexia de axendar unha comunicación constante de suposicións e titulares —aínda sabendo que a causa se pode arquivar meses despois por falta de probas directas— cumpre o seu obxectivo político prioritario: depredar a confianza do electorado e minar a flotabilidade do Goberno dende a sombra.
A personificación de partidos políticos e asociacións da órbita da extrema dereita como acusación popular reforza esta tese. Os xulgados convértense, así, nunha canle para estirar procesos baseados en conxecturas coa única finalidade de xerar un goteo incesante de portadas mediáticas.
A sombra de Washington: Inxerencia estranxeira nos tribunais españois?
A polémica adquiriu unha dimensión xeopolítica internacional tras as duras declaracións do deputado Enrique Santiago (Sumar). Segundo Santiago, a reactivación do caso non responde unicamente a dinámicas internas, senón a unha estratexia coordinada na que os principais líderes da oposición española estarían "recibindo instrucións" dentro da embaixada dos Estados Unidos.
A tese que se pon sobre a mesa é que o proceso penal contra o expresidente Zapatero busca criminalizar actividades de consultoría e mediación internacional que son plenamente lícitas, co único obxectivo de facerlle o "traballo sucio" a Washington na súa persecución das redes financeiras que esquivan as súas sancións unilaterais. De confirmarse esta liña, non estariamos só ante un caso de desgaste electoral doméstico, senón ante unha alarmante inxerencia estranxeira que utiliza a xustiza española para dirimir disputas políticas internacionais.
O veredicto do tempo
O caso Plus Ultra e a imputación de Rodríguez Zapatero atópanse nun punto de non retorno. Se a Audiencia Nacional non é quen de achegar nas vindeiras citas xudiciais probas materiais, directas e irrefutables que vaian máis alá das interpretacións de chats de terceiros ou de erros de facturación, a causa quedará gravada na historia recente do Reino de España como un dos intentos máis agresivos de utilizar o aparato xudicial como arma de destrución política masiva.
A xustiza ten a obrigación de investigar, pero tamén o deber de non converterse no instrumento involuntario de quen busca gañar nos xulgados o que non logran conseguir nas urnas.
