Dozón: O alcalde do Xacobeo que falta ás súas aldeas

Por que en Dozón hai cartos para adoquinar prazas pero non para que as augas residuais deixen de contaminar os regatos? Para entender a xestión do goberno local do Partido Popular en Dozón non hai que mirar o que din nos titulares, senón o que fan co orzamento cando ninguén os cuestiona.

Nun concello que presume ano tras ano de ter "o maior orzamento de investimento por habitante da provincia de Pontevedra", resulta insostible que no século XXI a maioría das súas aldeas carezan dunha rede pública de saneamento e depuración. Non é un problema de falta de cartos: é un problema de modelo político e de respecto pola dignidade dos seus veciños.

A continuación, explico punto por punto a estratexia que o PP leva aplicando en Dozón para manter o poder á costa do esquecemento das aldeas:

---

O negocio da "foto" e o gasto en fachada

O mecanismo é moi sinxelo de entender: as obras de superficie locen; as de subsolo non renden na foto. Investir 600.000 euros no barrio da Igrexa do Castro é doado de vender. É unha obra vistosa, bonita para os visitantes e ideal para a foto oficial antes duns comicios. Con todo, enterrar tubos para canalizar augas negras e construír depuradoras no rural "non se ve". O goberno do PP prefire gastar fortunas en proxectos fotoxénicos pensados para un turismo de paso que non deixa retorno, mentres obriga á poboación local a pagar impostos de primeira por servizos de terceira.

A trampa dos orzamentos "récord": Moitos millóns, cero saneamento

O goberno municipal presume a miúdo de orzamentos "récord" que superan os 2,5 millóns de euros e de investir máis de 1.000 euros por habitante. Pero aquí reside a gran trampa pedagóxica: De que lle serve ao veciño de calquera aldea de Dozón que o seu concello sexa "o máis inversor" se logo non pode abrir a billa con garantías nin ter canalización pública?

Esas cifras de récord demostran que cartos hainos. Se non se instalan redes de saneamento non é porque o Concello non teña recursos, senón porque o goberno local decide activamente non poñer nin un só euro nesas obras vitais.

O bloqueo institucional: A orde de "nin debater nin solucionar"

Cando a oposición levou ao Pleno propostas urxentes —como a moción do BNG para crear unha ordenanza municipal de saneamento, controlar o abastecemento e realizar un plan integral de obras nas aldeas—, a resposta do PP foi o rexeitamento automático.

A estratexia é clara: bloquear calquera iniciativa que non saia do seu propio guión. Preferiron dicir "non" a regularizar o servizo de augas e a planificar o saneamento das aldeas antes que recoñecer que a oposición tiña razón. O Pleno converteuse nunha máquina de vetar os dereitos básicos da poboación.

Unha ameaza directa para a saúde e os petos dos veciños

A falta de saneamento público non é un mero incómodo; é un risco sanitario e un castigo económico para as familias:

• Perigo ambiental e sanitario: Sen canalizacións, as augas residuais filtranse ao terreo e rematan nos regatos ou contaminando os acuíferos subterráneos dos que se nutren moitos pozos privados.
• Gasto privado por falta de servizo público: Ao non existir rede municipal, son os propios veciños os que teñen que pagar do seu peto o mantemento e o baleirado das fosas sépticas privadas. O Concello cobra os impostos pero deriva o custo e a responsabilidade da hixiene ao peto de cada quen.

---

Espertar do anestésico: A dignidade non se adoquina

Dozón atópase nunha encrucillada histórica. O goberno local pretende manter á poboación anestesiada con obras de escaparate, mentres os problemas estruturais e de salubridade das aldeas se volven crónicos.

Un concello moderno e xusto non se mide pola cantidade de pedra que coloca arredor dunha igrexa para a foto do domingo, senón pola capacidade de garantir auga limpa e saneamento digno en cada un dos seus núcleos habitados. É momento de que a veciñanza esixa o que lle pertence por dereito: menos fachada e máis dignidade para o subsolo das nosas aldeas.

A terra que arde e a auga que se esgota: A urxencia do cambio climático desde o corazón de Dozón

O cambio climático deixou de ser un debate abstracto sobre o futuro ou sobre glaciares distantes; é unha realidade inmediata que chama ás nosas portas e transforma o noso territorio diario. En Galiza, un país con identidade, ecosistema e necesidades propias, e concretamente na comarca do Deza, Dozón converteuse nun claro e doloroso microespello da crise ambiental global. As vagas de calor extremas, a prolongación das secas e a virulencia sen precedentes dos incendios forestais revelan unha vulnerabilidade estrutural que pon en risco non só o noso patrimonio natural, senón a propia supervivencia do noso ecosistema e do noso medio rural.

---

A devastación ecolóxica e a grave crise hídrica: A auga potable como dereito ameazado

A emerxencia que atravesa Dozón cando as lapas percorren a súa xeografía vai moito máis alá da perda de hectáreas de monte e do impacto visual na paisaxe:

• O colapso da rede hidrográfica e a contaminación de pozos: Tralo paso do lume, a terra perde a súa cuberta vexetal protectora. Coas primeiras choivas, a cinza e o solo erosionado son arrastrados directamente cara aos leitos dos ríos e mananciais.
• Máis alá dos puríns: Choiva ácida e contaminación química: A contaminación dos acuíferos en zonas rurais adoita atribuírse en exclusiva aos xurros e puríns da gandería intensiva. Sen embargo, a situación é moito máis complexa e grave. A combustión masiva nos incendios libera enormes cantidades de óxidos de nitróxeno (NOx) á atmosfera que, ao reaccionar coa humidade, xeran choiva ácida. Este fenómeno filtra e contamina acuíferos e pozos profundos que teoricamente estaban protexidos da contaminación por xurros, alterando o pH do solo, liberando metais pesados e volvendo a auga non apta para o consumo humano.
• A urxente xestión pública do abastecemento: Diante do envelenamento dos mananciais e da seca dos pozos veciñais, a administración pública ten a obrigación moral e legal de garantir a subministración de auga potable á poboación rural. Non se pode deixar á veñanza sen un recurso básico mentres se mira para outro lado diante da degradación dos acuíferos.

O círculo vicioso: Incendios e despoboamento no país galego

Non se pode entender o impacto do lume en Dozón sen analizar a grave crise demográfica do interior de Galiza. O despoboamento e o abandono do medio rural retroaliméntanse mutuamente cos incendios forestais:

1. Abandono do agro e eucaliptización: A falta de substitución xeneracional e o cesamento da actividade agrícola e gandeira tradicional provocan que os campos se convirtan en masas forestais sen xestionar, dominadas por monocultivos inflamables.
2. Pérdida da xestión tradicional do monte: Cando a poboación marcha, pérdense os rozas, o pastoreo extensivo e a limpeza dos montes que historicamente actuaban como cortafogos naturais.
3. Efecto expulsión: Unha zona sen auga potable garantida, coa paisaxe destruída e baixo a ameaza constante do lume perde todo atractivo económico e social, o que acelera a saída da mocidade e condena aos concellos do interior á desertificación humana.

Dozón no contexto do Reino de España e Europa: A vaga de mega-incendios

A vaga de incendios que arrasa actualmente diferentes puntos do Reino de España (con dezenas de miles de hectáreas queimadas e emerxencias estatais activadas) xunto aos mega-incendios rexistrados en Francia e o sur de Europa, amosan unha tendencia alarmante. Os incendios xa non son eventos puntuais de estatística forestal; son eventos climáticos de última xeración, caracterizados por unha enorme enerxía, capacidade para xerar os seus propios microclimas (pirocumulonimbos) e unha velocidade de propagación que desborda calquiera operativo tradicional de extinción.

Se a situación xa é crítica no contexto estatal e europeo, no interior galego o risco é aínda máis agudo debido á continuidade do combustible no monte e á orografía.

Estamos preparados? A inacción política e a xestión do PP no rural

A pregunta chave é inevitable: Estamos preparados para o que vén? A resposta curta e honesta é non.

Durante décadas, a política forestal e de desenvolvemento rural do Partido Popular na Xunta de Galiza centrouse nun modelo reactivo e apagalumes, priorizando o gasto en extinción durante os meses de verán en lugar de investir na prevención, na ordenación do territorio e no asentamento de poboación durante todo o ano.

• Falta de política forestal sostible: Permitiuse a proliferación sen control de especies de crecemento rápido e alta inflamabilidade, ao tempo que as medidas de protección arredor das aldeas adoitan chegar tarde ou cargan a responsabilidade nos concellos pequenos e nos veciños sen recursos.
• O abandono estrutural do rural e da auga: Sen servizos públicos de calidade, sen unha rede pública e segura de auga potable para as aldeas e sen un apoio decidido á agricultura sostible, é imposible manter un monte limpo e protexido. A mellor brigada contra os incendios é un país rural vivo, traballando e coidando a súa terra.

Sen un xiro radical nas políticas públicas que aposte pola recuperación da vexetación autóctona, a protección pública dos recursos hídricos e a dignificación da vida no rural, concellos como Dozón continuarán expostos a unha espiral de lume, auga contaminada e despoboamento da que cada vez será máis difícil saír.

BIOMETANO: SOLUCIÓN AMBIENTAL OU UNHA TRAMPA DE VOLUME PARA AS NOSAS GRANXAS?

Moito se está a falar ultimamente das plantas de biometano como a gran solución para os excedentes de xurro en zonas de alta actividade gandeira. O discurso oficial dinos que estas instalacións "limpan" o agro e xeran enerxía verde. Pero, se analizamos a realidade técnica e os balances de masa, a verdade é moito máis incómoda: as plantas de biometano non eliminan o problema, senón que o concentran e complican.

Neste artigo imos explicar por que este modelo, tal e como se está expoñendo en moitos proxectos, pode ser unha "trampa vestida de verdade".

A primeira gran mentira: "O xurro desaparece"

Unha planta de biometano non é unha incineradora. É un proceso biolóxico onde as bacterias "comen" unha parte da materia orgánica para facer gas. Pero a materia nin se crea nin se destrúe.

• O balance de masa: Entre o 90% e o 95% do que entra no dixestor sae polo outro lado en forma de dixestato (un residuo líquido).

• O aumento de volume: Como o purín só ten pouco gas, as plantas engaden silo de millo, restos vexetais ou residuos industriais para seren rendibles. O resultado? Se unha granxa entrega 1.000 toneladas de purín, a planta devólvelle 1.300 ou máis toneladas de dixestato. O gandeiro acaba con máis líquido que mover e repartir que ao principio.

O perigo químico: Nitróxeno máis agresivo

O biometano quita o carbono (gas), pero deixa o nitróxeno. É máis, transfórmao. O nitróxeno orgánico do purín convértese en nitróxeno amoniacal.

• Este nitróxeno é moito máis soluble (fíltrase rápido á auga se chove) e máis volátil (pérdese no aire como amoníaco).

• Ao ser un "chute" directo para as plantas, se non se bota no momento exacto e coa maquinaria de precisión adecuada, o risco de contaminar os acuíferos é moito maior que co purín cru.

A trampa dos 170 kg e a falta de terra

A normativa de Zonas Vulnerables prohibe botar máis de 170 kg de nitróxeno por hectárea ao ano. Aquí é onde a matemática colapsa o modelo:

Se a planta concentra o nitróxeno de moitas granxas e engade residuos externos, o digestato resultante está "cargadísimo". Para repartir ese novo volume legalmente, necesitaríanse miles de hectáreas que non existen en zonas saturadas. A planta non soluciona o exceso de nitróxeno da comarca; simplemente o empaqueta nun formato máis difícil de xestionar legalmente.

Comparativa Real: O que a industria non conta

Parámetro	Purín de Granxa (Cru)	Dixestato de Planta	Impacto Real
Volume Total	100%	120% - 140%	Máis transporte: Máis cubas na estrada e máis gasto en gasóleo.
Forma do Nitróxeno	Orgánico (Lento)	Amoniacal (Rápido)	Máis contaminación: Risco alto de filtración a pozos e ríos.
Calidade do Abono	Crea certa estrutura	Pobre en fibra	Solo esgotado: Non xera humus estable; a terra queda "viciada".
Loxística legal	Xestión coñecida	Colapso territorial	Sen terra: Non hai hectáreas abondo para tanto dixestato.

É un abono idóneo? O baleiro normativo

A normativa española actual (RD 1051/2022) permite que nas plantas entren residuos que non sempre garanten un dixestato limpo. Sen un control estrito, o que volve á terra pode conter restos de antibióticos, metais pesados ou micro plásticos de procesos industriais. No canto de "condimentar" a terra cun bo abono, corremos o risco de converter os nosos campos nun vertedoiro de residuos procesados.

Usar as plantas de biometano como escusa para reducir o purín sen aumentar a terra dispoñible é unha falacia. Se a planta non ten sistemas carísimos de "separación de nutrientes" (que case ningunha contempla polo seu custo), o gandeiro e o veciño saen perdendo.

A solución honesta non é "procesar máis", senón adecuar a produción á terra que se dispón. O resto é química e loxística que, ao final, sempre acaba pagando o mesmo: o solo e a auga de todos.

Referencias e bibliografía

• Directiva 91/676/CEE do Consello, do 12 de decembro de 1991, relativa á protección das augas contra a contaminación producida por nitratos procedentes de fontes agrarias (Directiva de Nitratos).
• Real Decreto 1051/2022, do 27 de decembro, polo que se establecen normas para a nutrición sostible nos solos agrarios.
• Informes Técnicos sobre Dixestión Anaerobia: Revisión científica de Möller & Müller sobre como o paso a nitróxeno amoniacal incrementa o risco de lixiviación e perda de nutrientes.
• Regulamento (UE) 2019/1009 do Parlamento Europeo e do Consello, polo que se establecen disposicións relativas á posta no mercado dos produtos fertilizantes UE.