Meses de obras, unha cesión de boa fe e un monte desprotexido: o fracaso do punto de auga de Sanguiñedo

Falar de prevención de incendios forestais en Galiza non debería ser un exercizo de retórica política nin de inauguracións cosméticas. No noso rural, especialmente en concellos de complexa orografía e gran masa forestal como Dozón, a supervivencia e a protección do territorio dependen historicamente do traballo abnegado, constante e silencioso dos veciños e dos comuneiros. Con todo, a realidade amosa unha fonda desconexión entre os despachos oficiais e as necesidades reais do terreo, convertendo investimentos públicos en monumentos á ineficacia e á desatención.

Un exemplo sangrante desta desidia estase a vivir no núcleo de Sanguiñedo, onde a Xunta de Galicia, a través da Consellería do Medio Rural, puxo aos comuneiros ante a disxuntiva de asumir un custoso mantemento ou ceder a infraestrutura. Ante esa obriga de responsabilidade que se lles cargaba aos veciños, estes optaron de xeito voluntario pola cesión, coa absoluta confianza de que a administración e a súa empresa adxudicataria executarían unha verdadeira modernización dun punto de auga tradicional que xa operaba na zona.

Con todo, o que prometía ser unha mellora estrutural converteuse nun calvario que leva meses executándose de maneira interminable, deixando unha mostra bochornosa de ineficacia técnica sobre o terreo.

Unha obra eterna e un caudal testemuñal

Meses e meses de traballos e movementos de terras deron como resultado unha infraestrutura que é un auténtico insulto ao sentido común. Tras este longo proceso de obras, o pozo perdeu a súa capacidade de recarga natural. Hoxe en día, a achega de auga é meramente testemuñal —un fío ridículo no que "entra un case nada"—, o que invalida por completo o propósito dun punto de auga de emerxencia.

Como se pode comprobar visualmente, o depósito é incapaz de coller volume por si mesmo, obrigando aos servizos de extinción a depender de manobras artificiais e desesperadas, enchéndoo penosamente a base de mangueras e motobombas desprazadas dende fóra. Nunha situación real de incendio forestal, un punto que non se nutre do propio acuífero e que require de asistencia externa permanente é un perigo público e unha tomadura de pelo para a seguridade veciñal.

A traizón á boa fe dos comuneiros

Este caso pon enriba da mesa a indefensión coa que se atopan os veciños cando ceden ante as demandas da administración. Os comuneiros de Sanguiñedo actuaron con responsabilidade, cedendo o uso e a xestión de boa fe para facilitar unha mellora que levaba o respaldo autonómico. Non cederon os seus terreos para que a Xunta e as súas adxudicatarias deixasen o monte nunha situación de maior vulnerabilidade que antes de comezar.

A administración impuxo a carga do mantemento abocando á cesión, para despois ofrecer unha actuación que arrastra meses de execución defectuosa e inútil. Entregar un punto de auga inservible mentres se marean os prazos é a demostración flagrante de como se xestiona o rural dende os despachos: de costas aos veciños, sen fiscalizar o traballo das construtoras e ignorando o coñecemento milenario que os comuneiros teñen do seu propio territorio.

Exixir responsabilidades ante a desprotección

O monte galego non se defende con campañas publicitarias en temporada de alto risco nin con obras interminables que quedan a medias. O monte deféndese con infraestruturas que funcionen dende o primeiro día.

Os comuneiros de Sanguiñedo cooperaron e cumpriron coa súa parte, pero a resposta recibida é inaceptábel. É de urxencia absoluta que a Consellería do Medio Rural deixe de mirar para outro lado, faga cumprir as garantías á empresa adxudicataria e corrixa dunha vez por todas esta farsa técnica. Se a Xunta acepta a cesión para despois deixar o monte á intemperie e sen auga, o que está facendo non é previr os incendios, senón poñer en risco o noso futuro e a nosa seguridade.

A terra que arde e a auga que se esgota: A urxencia do cambio climático desde o corazón de Dozón

O cambio climático deixou de ser un debate abstracto sobre o futuro ou sobre glaciares distantes; é unha realidade inmediata que chama ás nosas portas e transforma o noso territorio diario. En Galiza, un país con identidade, ecosistema e necesidades propias, e concretamente na comarca do Deza, Dozón converteuse nun claro e doloroso microespello da crise ambiental global. As vagas de calor extremas, a prolongación das secas e a virulencia sen precedentes dos incendios forestais revelan unha vulnerabilidade estrutural que pon en risco non só o noso patrimonio natural, senón a propia supervivencia do noso ecosistema e do noso medio rural.

---

A devastación ecolóxica e a grave crise hídrica: A auga potable como dereito ameazado

A emerxencia que atravesa Dozón cando as lapas percorren a súa xeografía vai moito máis alá da perda de hectáreas de monte e do impacto visual na paisaxe:

• O colapso da rede hidrográfica e a contaminación de pozos: Tralo paso do lume, a terra perde a súa cuberta vexetal protectora. Coas primeiras choivas, a cinza e o solo erosionado son arrastrados directamente cara aos leitos dos ríos e mananciais.
• Máis alá dos puríns: Choiva ácida e contaminación química: A contaminación dos acuíferos en zonas rurais adoita atribuírse en exclusiva aos xurros e puríns da gandería intensiva. Sen embargo, a situación é moito máis complexa e grave. A combustión masiva nos incendios libera enormes cantidades de óxidos de nitróxeno (NOx) á atmosfera que, ao reaccionar coa humidade, xeran choiva ácida. Este fenómeno filtra e contamina acuíferos e pozos profundos que teoricamente estaban protexidos da contaminación por xurros, alterando o pH do solo, liberando metais pesados e volvendo a auga non apta para o consumo humano.
• A urxente xestión pública do abastecemento: Diante do envelenamento dos mananciais e da seca dos pozos veciñais, a administración pública ten a obrigación moral e legal de garantir a subministración de auga potable á poboación rural. Non se pode deixar á veñanza sen un recurso básico mentres se mira para outro lado diante da degradación dos acuíferos.

O círculo vicioso: Incendios e despoboamento no país galego

Non se pode entender o impacto do lume en Dozón sen analizar a grave crise demográfica do interior de Galiza. O despoboamento e o abandono do medio rural retroaliméntanse mutuamente cos incendios forestais:

1. Abandono do agro e eucaliptización: A falta de substitución xeneracional e o cesamento da actividade agrícola e gandeira tradicional provocan que os campos se convirtan en masas forestais sen xestionar, dominadas por monocultivos inflamables.
2. Pérdida da xestión tradicional do monte: Cando a poboación marcha, pérdense os rozas, o pastoreo extensivo e a limpeza dos montes que historicamente actuaban como cortafogos naturais.
3. Efecto expulsión: Unha zona sen auga potable garantida, coa paisaxe destruída e baixo a ameaza constante do lume perde todo atractivo económico e social, o que acelera a saída da mocidade e condena aos concellos do interior á desertificación humana.

Dozón no contexto do Reino de España e Europa: A vaga de mega-incendios

A vaga de incendios que arrasa actualmente diferentes puntos do Reino de España (con dezenas de miles de hectáreas queimadas e emerxencias estatais activadas) xunto aos mega-incendios rexistrados en Francia e o sur de Europa, amosan unha tendencia alarmante. Os incendios xa non son eventos puntuais de estatística forestal; son eventos climáticos de última xeración, caracterizados por unha enorme enerxía, capacidade para xerar os seus propios microclimas (pirocumulonimbos) e unha velocidade de propagación que desborda calquiera operativo tradicional de extinción.

Se a situación xa é crítica no contexto estatal e europeo, no interior galego o risco é aínda máis agudo debido á continuidade do combustible no monte e á orografía.

Estamos preparados? A inacción política e a xestión do PP no rural

A pregunta chave é inevitable: Estamos preparados para o que vén? A resposta curta e honesta é non.

Durante décadas, a política forestal e de desenvolvemento rural do Partido Popular na Xunta de Galiza centrouse nun modelo reactivo e apagalumes, priorizando o gasto en extinción durante os meses de verán en lugar de investir na prevención, na ordenación do territorio e no asentamento de poboación durante todo o ano.

• Falta de política forestal sostible: Permitiuse a proliferación sen control de especies de crecemento rápido e alta inflamabilidade, ao tempo que as medidas de protección arredor das aldeas adoitan chegar tarde ou cargan a responsabilidade nos concellos pequenos e nos veciños sen recursos.
• O abandono estrutural do rural e da auga: Sen servizos públicos de calidade, sen unha rede pública e segura de auga potable para as aldeas e sen un apoio decidido á agricultura sostible, é imposible manter un monte limpo e protexido. A mellor brigada contra os incendios é un país rural vivo, traballando e coidando a súa terra.

Sen un xiro radical nas políticas públicas que aposte pola recuperación da vexetación autóctona, a protección pública dos recursos hídricos e a dignificación da vida no rural, concellos como Dozón continuarán expostos a unha espiral de lume, auga contaminada e despoboamento da que cada vez será máis difícil saír.