O cambio climático deixou de ser un debate abstracto sobre o futuro ou sobre glaciares distantes; é unha realidade inmediata que chama ás nosas portas e transforma o noso territorio diario. En Galiza, un país con identidade, ecosistema e necesidades propias, e concretamente na comarca do Deza, Dozón converteuse nun claro e doloroso microespello da crise ambiental global. As vagas de calor extremas, a prolongación das secas e a virulencia sen precedentes dos incendios forestais revelan unha vulnerabilidade estrutural que pon en risco non só o noso patrimonio natural, senón a propia supervivencia do noso ecosistema e do noso medio rural.
A devastación ecolóxica e a grave crise hídrica: A auga potable como dereito ameazado
A emerxencia que atravesa Dozón cando as lapas percorren a súa xeografía vai moito máis alá da perda de hectáreas de monte e do impacto visual na paisaxe:
- O colapso da rede hidrográfica e a contaminación de pozos: Tralo paso do lume, a terra perde a súa cuberta vexetal protectora. Coas primeiras choivas, a cinza e o solo erosionado son arrastrados directamente cara aos leitos dos ríos e mananciais.
- Máis alá dos puríns: Choiva ácida e contaminación química: A contaminación dos acuíferos en zonas rurais adoita atribuírse en exclusiva aos xurros e puríns da gandería intensiva. Sen embargo, a situación é moito máis complexa e grave. A combustión masiva nos incendios libera enormes cantidades de óxidos de nitróxeno (NOx) á atmosfera que, ao reaccionar coa humidade, xeran choiva ácida. Este fenómeno filtra e contamina acuíferos e pozos profundos que teoricamente estaban protexidos da contaminación por xurros, alterando o pH do solo, liberando metais pesados e volvendo a auga non apta para o consumo humano.
- A urxente xestión pública do abastecemento: Diante do envelenamento dos mananciais e da seca dos pozos veciñais, a administración pública ten a obrigación moral e legal de garantir a subministración de auga potable á poboación rural. Non se pode deixar á veñanza sen un recurso básico mentres se mira para outro lado diante da degradación dos acuíferos.
O círculo vicioso: Incendios e despoboamento no país galego
Non se pode entender o impacto do lume en Dozón sen analizar a grave crise demográfica do interior de Galiza. O despoboamento e o abandono do medio rural retroaliméntanse mutuamente cos incendios forestais:
- Abandono do agro e eucaliptización: A falta de substitución xeneracional e o cesamento da actividade agrícola e gandeira tradicional provocan que os campos se convirtan en masas forestais sen xestionar, dominadas por monocultivos inflamables.
- Pérdida da xestión tradicional do monte: Cando a poboación marcha, pérdense os rozas, o pastoreo extensivo e a limpeza dos montes que historicamente actuaban como cortafogos naturais.
- Efecto expulsión: Unha zona sen auga potable garantida, coa paisaxe destruída e baixo a ameaza constante do lume perde todo atractivo económico e social, o que acelera a saída da mocidade e condena aos concellos do interior á desertificación humana.
Dozón no contexto do Reino de España e Europa: A vaga de mega-incendios
A vaga de incendios que arrasa actualmente diferentes puntos do Reino de España (con dezenas de miles de hectáreas queimadas e emerxencias estatais activadas) xunto aos mega-incendios rexistrados en Francia e o sur de Europa, amosan unha tendencia alarmante. Os incendios xa non son eventos puntuais de estatística forestal; son eventos climáticos de última xeración, caracterizados por unha enorme enerxía, capacidade para xerar os seus propios microclimas (pirocumulonimbos) e unha velocidade de propagación que desborda calquiera operativo tradicional de extinción.
Se a situación xa é crítica no contexto estatal e europeo, no interior galego o risco é aínda máis agudo debido á continuidade do combustible no monte e á orografía.
Estamos preparados? A inacción política e a xestión do PP no rural
A pregunta chave é inevitable: Estamos preparados para o que vén? A resposta curta e honesta é non.
Durante décadas, a política forestal e de desenvolvemento rural do Partido Popular na Xunta de Galiza centrouse nun modelo reactivo e apagalumes, priorizando o gasto en extinción durante os meses de verán en lugar de investir na prevención, na ordenación do territorio e no asentamento de poboación durante todo o ano.
- Falta de política forestal sostible: Permitiuse a proliferación sen control de especies de crecemento rápido e alta inflamabilidade, ao tempo que as medidas de protección arredor das aldeas adoitan chegar tarde ou cargan a responsabilidade nos concellos pequenos e nos veciños sen recursos.
- O abandono estrutural do rural e da auga: Sen servizos públicos de calidade, sen unha rede pública e segura de auga potable para as aldeas e sen un apoio decidido á agricultura sostible, é imposible manter un monte limpo e protexido. A mellor brigada contra os incendios é un país rural vivo, traballando e coidando a súa terra.
Sen un xiro radical nas políticas públicas que aposte pola recuperación da vexetación autóctona, a protección pública dos recursos hídricos e a dignificación da vida no rural, concellos como Dozón continuarán expostos a unha espiral de lume, auga contaminada e despoboamento da que cada vez será máis difícil saír.
