Moito se está a falar ultimamente das plantas de biometano como a gran solución para os excedentes de xurro en zonas de alta actividade gandeira. O discurso oficial dinos que estas instalacións "limpan" o agro e xeran enerxía verde. Pero, se analizamos a realidade técnica e os balances de masa, a verdade é moito máis incómoda: as plantas de biometano non eliminan o problema, senón que o concentran e complican.
Neste artigo imos explicar por que este modelo, tal e como se está expoñendo en moitos proxectos, pode ser unha "trampa vestida de verdade".
A primeira gran mentira: "O xurro desaparece"
Unha planta de biometano non é unha incineradora. É un proceso biolóxico onde as bacterias "comen" unha parte da materia orgánica para facer gas. Pero a materia nin se crea nin se destrúe.
• O balance de masa: Entre o 90% e o 95% do que entra no dixestor sae polo outro lado en forma de dixestato (un residuo líquido).
• O aumento de volume: Como o purín só ten pouco gas, as plantas engaden silo de millo, restos vexetais ou residuos industriais para seren rendibles. O resultado? Se unha granxa entrega 1.000 toneladas de purín, a planta devólvelle 1.300 ou máis toneladas de dixestato. O gandeiro acaba con máis líquido que mover e repartir que ao principio.
O perigo químico: Nitróxeno máis agresivo
O biometano quita o carbono (gas), pero deixa o nitróxeno. É máis, transfórmao. O nitróxeno orgánico do purín convértese en nitróxeno amoniacal.
• Este nitróxeno é moito máis soluble (fíltrase rápido á auga se chove) e máis volátil (pérdese no aire como amoníaco).
• Ao ser un "chute" directo para as plantas, se non se bota no momento exacto e coa maquinaria de precisión adecuada, o risco de contaminar os acuíferos é moito maior que co purín cru.
A trampa dos 170 kg e a falta de terra
A normativa de Zonas Vulnerables prohibe botar máis de 170 kg de nitróxeno por hectárea ao ano. Aquí é onde a matemática colapsa o modelo:
Se a planta concentra o nitróxeno de moitas granxas e engade residuos externos, o digestato resultante está "cargadísimo". Para repartir ese novo volume legalmente, necesitaríanse miles de hectáreas que non existen en zonas saturadas. A planta non soluciona o exceso de nitróxeno da comarca; simplemente o empaqueta nun formato máis difícil de xestionar legalmente.
Comparativa Real: O que a industria non conta
| Parámetro | Purín de Granxa (Cru) | Dixestato de Planta | Impacto Real |
|---|---|---|---|
| Volume Total | 100% | 120% - 140% | Máis transporte: Máis cubas na estrada e máis gasto en gasóleo. |
| Forma do Nitróxeno | Orgánico (Lento) | Amoniacal (Rápido) | Máis contaminación: Risco alto de filtración a pozos e ríos. |
| Calidade do Abono | Crea certa estrutura | Pobre en fibra | Solo esgotado: Non xera humus estable; a terra queda "viciada". |
| Loxística legal | Xestión coñecida | Colapso territorial | Sen terra: Non hai hectáreas abondo para tanto dixestato. |
É un abono idóneo? O baleiro normativo
A normativa española actual (RD 1051/2022) permite que nas plantas entren residuos que non sempre garanten un dixestato limpo. Sen un control estrito, o que volve á terra pode conter restos de antibióticos, metais pesados ou micro plásticos de procesos industriais. No canto de "condimentar" a terra cun bo abono, corremos o risco de converter os nosos campos nun vertedoiro de residuos procesados.
Usar as plantas de biometano como escusa para reducir o purín sen aumentar a terra dispoñible é unha falacia. Se a planta non ten sistemas carísimos de "separación de nutrientes" (que case ningunha contempla polo seu custo), o gandeiro e o veciño saen perdendo.
A solución honesta non é "procesar máis", senón adecuar a produción á terra que se dispón. O resto é química e loxística que, ao final, sempre acaba pagando o mesmo: o solo e a auga de todos.
- Directiva 91/676/CEE do Consello, do 12 de decembro de 1991, relativa á protección das augas contra a contaminación producida por nitratos procedentes de fontes agrarias (Directiva de Nitratos).
- Real Decreto 1051/2022, do 27 de decembro, polo que se establecen normas para a nutrición sostible nos solos agrarios.
- Informes Técnicos sobre Dixestión Anaerobia: Revisión científica de Möller & Müller sobre como o paso a nitróxeno amoniacal incrementa o risco de lixiviación e perda de nutrientes.
- Regulamento (UE) 2019/1009 do Parlamento Europeo e do Consello, polo que se establecen disposicións relativas á posta no mercado dos produtos fertilizantes UE.
