Camiñar polos nosos montes ou observar os nosos ríos é asistir a un paradoxo económico sen precedentes. Galiza exporta máis do 35% da enerxía que produce; somos unha potencia eléctrica que abastece ao resto do Estado mentres as nosas familias e empresas pagan o recibo da luz como se vivisen nun deserto enerxético. A reivindicación dunha tarifa eléctrica galega non é unha cuestión de agravio comparativo, senón de xustiza distributiva: temos o dereito a que o excedente que xera o noso territorio reverta en prezos nulos ou residuais para os que aquí vivimos.
A viabilidade de non pagar a luz na Galiza non depende dunha "subvención" política, senón de aplicar con rigor a normativa de compensación por externalidades. O proceder técnico é claro: Galiza debe ser tratada como unha Comunidade de Enerxía de Proximidade. Ao abeiro da Directiva (UE) 2019/944, que ampara o dereito a compartir enerxía renovable sen peaxes abusivas, poderíase establecer un modelo onde a enerxía xerada a menos de "milla cero" fose de balde para o consumidor local. Se a produción se fai no noso solo, soportando o impacto paisaxístico e ambiental que outros non queren, o custo de transporte debería ser inexistente.
Para chegar a este escenario de factura cero, o camiño non é pedir permiso ao mercado marxinalista madrileño, senón executar un Netting Territorial. Isto consiste en utilizar o beneficio económico da electricidade que Galiza envía fóra para compensar o custo da que consumimos dentro. Xuridicamente, o RD 244/2019 de Autoconsumo e as competencias exclusivas en materia de industria do noso Estatuto permiten lexislar para que a "peaxe de xeración" quede na casa. No momento en que entendamos a nosa rede como unha unidade de balance propio, o custo da enerxía para o cidadán galego podería reducirse a niveis simbólicos, transformando a nosa riqueza natural nun dividendo social directo.
A aplicación do Netting Territorial suporía un auténtico rexurdimento para a industria electrointensiva galega, liberando a sectores estratéxicos como o do aluminio, o cemento ou as ferroaleacións da tiranía do gas internacional. Ao reducir os custos enerxéticos á metade, estas empresas poderían blindar miles de empregos e reinvestir ese capital en modernización e I+D+i. Este escenario situaría a Galiza como o destino máis competitivo de Europa para o despregue do hidróxeno verde, unha industria que hoxe só é viable onde a electricidade é abundante e económica.
No sector primario e agroalimentario, a eliminación das peaxes de transporte por proximidade transformaría a cadea de valor. As conserveiras, as plantas de conxelación de peixe e as centrais lácteas, que soportan custos fixos altísimos de refrixeración, gañarían unha marxe de beneficio inédita. Esta vantaxe permitiría ás nosas cooperativas competir nos mercados globais con prezos imbatibles, garantindo que o valor engadido dos nosos produtos quede nas mans dos produtores locais e non nas facturas das eléctricas.
Cara ao futuro, esta tarifa soberana convertería a Galiza no "Hub de Datos" do Atlántico. A combinación do noso clima oceánico —ideal para o arrefriado natural— cunha enerxía de balde baseada no excedente propio, sería o reclamo definitivo para os grandes centros de datos de xigantes tecnolóxicos. Esta proxección non só atraería infraestruturas de fibra óptica de última xeración, senón que xeraría un ecosistema de emprego de alta cualificación que hoxe se ve obrigado a emigrar a outras latitudes.
Finalmente, a nivel doméstico, o aforro na factura da luz actuaría como un potente salario indirecto para as familias galegas. Ao liberar esa renda dispoñible, inxectaríanse centos de millóns de euros cada ano directamente no consumo interno, dinamizando o comercio local, a hostalería e os servizos de proximidade. En esencia, o Netting Territorial funciona como un plan de estímulo económico permanente e circular, financiado pola propia riqueza natural que xa emana dos nosos montes e ríos.
